آلرژی چیست؟ انواع آلرژی و راه درمان آن
آلرژی چیست؟
آلرژی در واقع واکنش سیستم ایمنی بدن به محرک هاست. محرک های آلرژی برای هر فرد متفاوت هستند اما برخی مواد غذایی مانند بادام زمینی آلرژی زایی بیشتری دارند. به عوامل محرک آلرژی، آلرژن گفته می شود. آلرژن می تواند هر چیزی باشد؛ از هوای سرد، گرم و آلوده گرفته تا موی حیوانات، مواد غذایی و گیاهان.
بخش زیادی از آلرژی مربوط به ژنتیک و سابقه خانوادگی می شود اما در برخی موارد هم فرد تنها عضو مبتلا به آلرژی است. علائم آلرژی می تواند برای هر فرد متفاوت باشد. علائم پوستی از رایج ترین علامت هاست اما نشانه های دیگری نیز وجود دارند که در ادامه آن ها را کامل توضیح می دهیم.
انواع آلرژی
علائم آلرژی وابسته به نوع آلرژن و واکنش بدن می تواند انواع مختلفی داشته باشد. چند نوع از آلرژی های رایج را معرفی می کنیم:
1. آلرژی پوستی
آلرژی پوستی توسط آلرژن های زیر ایجاد می شوند:
- لاتکس
- شوره حیوانات خانگی
- گیاهان سمی
- گرده گل
- نور خورشید
- آب
- غذا
- سم یا مدفوع حشرات
2. آلرژی به حیوانات
حساسیت به حیوانات معمولاً به دلیل پروتئین هایی است که در خز، پوست، ادرار و بزاق حیوانات ساخته می شود.
3. آلرژی به حشرات
پروتئین های موجود در مدفوع، بزاق یا قسمت هایی از بدن حشرات می توانند آلرژن باشند. پروتئین های موجود در نیش حشراتی مانند زنبور و مورچه نیز حساسیت زا هستند.
4. آلرژی به گرد و غبار
آلرژی به گرد و غبار می تواند توسط تعدادی از آلرژن هایی که گرد و غبار خانه را تشکیل می دهند، ایجاد شود.
این آلرژن ها ناشی از موارد زیر هستند:
- کنه یا هیره
- حشرات
- کپک
- خز، پر و شوره حیوانات خانگی
4. آلرژی فصلی
آلرژی های فصلی که بیشتر در بهار و توسط گرده درختان ایجاد می شوند، بسیاری از افراد را درگیر می کنند. بسیاری از درختان گرده هایی تولید می کنند که باعث علائم آلرژی می شوند. آلرژی فصلی در تابستان و پاییز هم شایع است.
5. آلرژی غذایی
حدود ۴ تا ۶ درصد از کودکان و ۴ درصد از بزرگسالان به آلرژی غذایی مبتلا هستند. واکنش به غذا ممکن است برای هر فرد متفاوت باشد اما آلرژی زاترین مواد غذایی این 8 مورد هستند:
- تخم مرغ
- شیر و لبنیات
- بادام زمینی
- آجیل های درختی مانند بادام، بادام هندی، گردو و دانه کاج
- غذاهای دریایی ماهی، صدف، خرچنگ و میگو
- گندم
- سویا
- کنجد (از جمله ارده)
آلرژی به گندم (گلوتن) در کودکان شایع است اما بیشتر کودکان (حدود 65٪) بعد سن 12 سالگی بهبود پیدا می کنند.
مطلب پیشنهادی جهت مطالعه: بهترین راه درمان گلودرد چیست؟
6. آلرژی دارویی
آلرژی دارویی معمولاً ناشی از موارد زیر است:
- پنی سیلین و آنتی بیوتیک های مرتبط (شایع ترین آلرژی دارویی)
- آنتی بیوتیک های سولفونامید
- داروهای ضد تشنج
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند آسپرین و ایبوپروفن
- داروهای شیمی درمانی
علائم آلرژی شامل چیست؟
علائم آلرژی برای یک ماده یکسان تا حدودی مشابه است. به طور مثال، بعد از خوردن فلفل تند معمولاً دچار خارش پوستی می شوید؛ اما برخی ممکن است همزمان دچار آبریزش بینی و اشک نیز بشوند.
در اینجا به تفکیک، علائم رایج بر اساس نوع آلرژی را معرفی می کنیم:
علائم رایج آلرژی های پوستی
- جوش
- خارش
- قرمزی
- تورم
- برآمدگی ها
- پوسته پوسته شدن
- پوست ترک خورده
علائم رایج آلرژی به حیوانات یا حشرات
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- درد صورت به دلیل گرفتگی بینی
- عطسه
- آبریزش، قرمزی و خارش چشم
- سرفه، تنگی نفس و خس خس سینه
- بثورات پوستی یا کهیر
- عفونت سینوس و گوش
- درد معده، استفراغ، حالت تهوع یا اسهال شدید
- گرفتگی قفسه سینه یا مشکل در تنفس
- خشونت صدا، تورم زبان، گلو یا مشکل در بلع
علائم رایج آلرژی به گرد و غبار
- عطسه
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- قرمزی، خارش و آبریزش چشم
- خارش پوست
- سرفه و تنگی نفس
علائم رایج آلرژی به مواد غذایی
- استفراغ، درد معده
- کهیر
- تنگی نفس
- سرفه مکرر
- خشونت صدا، گرفتگی گلو، مشکل در بلع
- تورم زبان
- پوست رنگ پریده یا آبی رنگ
- سرگیجه
- نبض ضعیف
- علائم شوک، مانند تپش قلب یا آشفتگی
- آنافیلاکسی (حالت شدیدی از آلرژی که همراه با بثورات پوستی، استفراغ، مشکل در تنفس و سرگیجه است)
بیشتر علائم آلرژی غذایی در عرض ۲ ساعت پس از خوردن غذا ظاهر شده و گاهی اوقات در عرض چند دقیقه شروع می شوند. در موارد نادر، علائم ممکن است پس از ۴ تا ۶ ساعت بروز کنند.
علائم رایج آلرژی به دارو
- بثورات پوستی یا کهیر
- خارش
- مشکلات تنفسی
- استفراغ
- احساس سرگیجه یا سبکی سر
- آنافیلاکسی
آسم نیز نوعی واکنش سیستم دفاعی در مقابل دستگاه تنفسی است. برخی از آلرژن ها باعث ایجاد علائم آسم می شوند و تنفس را با مشکل مواجه می کنند.
راه تشخیص آلرژی
پزشک برای تشخیص آلرژی به یک سری اطلاعات اولیه نیاز دارد؛ این اطلاعات شامل موارد زیر هستند:
- سابقه ابتلا افراد خانواده به آلرژی یا آسم
- سوال در مورد علائم ظاهر شده در هنگام بروز آلرژی
- معاینه فیزیکی دهان، چشم ها، پوست
در صورت تایید اولیه علائم، پزشک به سراغ آزمایش آلرژی می رود تا از آن مطمئن شود.
آزمایش های پوستی
رایج ترین روش برای آزمایش آلرژی، آزمایش پوستی است. زیرا سریع ترین و دقیق ترین نتیجه را دارد.
آزمایش خراش پوستی رایج ترین نوع تست آلرژی است. پزشک یک قطره کوچک از ماده حساسیت زا را روی پوست، معمولاً در قسمت داخلی بازو یا پشت، قرار می دهد. در مرحله بعد، پوست را سوزن زده یا خراش کوچکی ایجاد می کنند تا ماده حساسیت زا به زیر آن نفوذ کند.
پزشک معمولاً چندین ماده حساسیت زا را همزمان آزمایش می کند. اگر یکی از نواحی متورم شود، خارش داشته باشد یا مانند نیش پشه قرمز شود، به این معنی است که فرد به آن ماده حساس است. این تست حدود ۱۵ دقیقه طول می کشد.
بعضی از پزشکان از یک سوزن کوچک برای قرار دادن ماده حساسیت زا در زیر چند لایه اول پوست استفاده می کنند. به این آزمایش، آزمایش داخل پوستی می گویند. این تست معمولاً برای واکنش به دارو یا زهر حشرات استفاده می شود.
آزمایش خون
اگر دارویی مصرف می کنید که نمی توان آن را قطع کرد و بر نتایج آزمایش تأثیر گذار است، پزشک ممکن است به جای آن آزمایش خون را انجام دهد. این آزمایش برای کودکان نیز استفاده می شود.
در طول آزمایش، نمونه ای از خون شما به آزمایشگاه ارسال می شود و آزمایشگاه آلرژن ها را به نمونه خون شما اضافه می کند. سپس میزان آنتی بادی هایی که خون شما علیه آلرژن تولید می کند را اندازه گیری می کنند. این آزمایش معمولاً گران تر از آزمایش پوست است و دقت کمتری نیز دارد.
آزمایش آلرژی غذایی
اگر پزشک تشخیص دهد که ممکن است به یک یا چند غذا حساسیت داشته باشید، ممکن است از شما بخواهد که خوردن آنها را متوقف کنید تا ببینید آیا ترک آن ها به کاهش علائم کمک می کند یا خیر. به این روش "رژیم غذایی حذفی" می گویند.
شما بایستی غذاهای مشکوک را به مدت ۲ تا ۴ هفته قطع کنید و ببینید که آیا در این مدت علائم آلرژی دارید یا خیر. اگر علامت نداشتید، دوباره شروع به خوردن غذاها کنید تا واکنش بدن را ببینید. در صورت برگشت علائم، به احتمال زیاد به آن غذاها حساسیت دارید.
عوارض جانبی آلرژی
خود آلرژی خطر ابتلا به مشکلات دیگر را افزایش می دهد:
- واکنش آنافیلاکسی: هرچه آلرژی شدیدتر باشد، خطر ابتلا به این نوع واکنش بیشتر است.
- آسم: از واکنش های سیستم ایمنی است که تنفس را دشوار می کند. اگر آسم دارید، یک واکنش آلرژیک می تواند باعث حمله شدید شود.
- سینوزیت: زمانی رخ می دهد که سینوس های شما سعی در بیرون راندن آلرژن ها دارند.
- عفونت گوش یا ریه: این اتفاق زمانی می افتد که بافت های این نواحی به دلیل آلرژی ملتهب و متورم شده اند.
راه پیشگیری از آلرژی
بهتر است تا علائم آلرژی خود را بشناسید و تا حد امکان سعی کنید از آن ها دوری کنید. اگر به طور مکرر دچار آلرژی می شوید، در یک دفترچه، غذاهایی که می خورید و همچنین زمان بروز علائم را ثبت کنید.
راهکارهای زیر به پیشگیری از آلرژی کمک می کند:
داروهای خود را طبق تجویز پزشک مصرف کنید.
- اگر پزشک برای شما خودکار اپی نفرین تجویز کرده است، همیشه آن را همراه خود داشته باشید.
- اگر تا به حال واکنش آلرژیک شدیدی داشته اید، آن را در کاغذ یا دفترچه علائم پزشکی خود یادداشت کرده و در کیف تان داشته باشید.
- تمیز کردن خانه را یک اولویت مهم قرار دهید تا از گرد و خاک در امان باشید.
- وقتی آلرژن ها در اوج خود هستند، معمولاً بین ساعت ۱۰ صبح تا ۴ بعد از ظهر، از بیرون رفتن خودداری کنید.
- سعی کنید مواد اولیه غذاها را بررسی کنید. در مورد خوراکی های بسته بندی، روی جلد آن ها را بخوانید و در رستوران یا مهمانی نیز سوال کنید.
راه های درمان آلرژی
درمان آلرژی وابسته به شدت علائم و نوع آن ها متفاوت است. روش های جدیدی برای درمان آلرژی شناخته شده اند که برای مدت طولانی تر در برابر آلرژن ها ایمنی ایجاد می کنند. برخی آن ها را در ادامه معرفی می کنیم:
ایمونوتراپی
ایمونوتراپی، درمانی برای جلوگیری از واکنش های آلرژیک است و دو نوع دارد: واکسن آلرژی و ایمونوتراپی زیرزبانی (SLIT). در طول ایمونوتراپی، پزشک مقدار کمی از آلرژنی که به آن واکنش نشان می دهید را به شما می دهد. سپس به آرامی مقدار دریافتی آلرژن را افزایش می دهند تا زمانی که حساسیت شما به آن کمتر شود. این کار علائم شما را هنگام مواجهه مجدد با آن آلرژن کاهش می دهد.
واکسن: برای آلرژی به گیاهان، کپک، گرد و غبار خانه، شوره حیوانات و نیش حشرات به خوبی عمل می کند. اگرچه، برای آلرژی به غذا یا داروها هم استفاده می شود اما ممکن است اثر کافی نداشته باشد. معمولاً حدود ۷ ماه، هفته ای یکبار و سپس هر ۲ هفته واکسن آلرژی دریافت می کنید. در نهایت، فقط ماهی یکبار به واکسن نیاز خواهید داشت. کل این فرآیند ممکن است ۳ تا ۵ سال طول بکشد.
ایمونوتراپی زیر زبانی(SLIT): از تزریق استفاده نمی کند. در عوض، پزشک دوزهای کمی از آلرژن را به شکل قرص زیر زبان شما قرار می دهد. قرص در عرض ۱ تا ۲ دقیقه حل می شود و سپس آن را می بلعید. برای اثرگذاری بیشتر، ممکن است مصرف آن ها روزانه و برای 3 تا 5 سال باشد. قرص ها برای حساسیت به گرد و غبار، چمن و درمان اگزما کودکان موثر هستند.
داروها
انواع مختلفی از داروها می توانند به تسکین علائم آلرژی کمک کنند.
استروئیدها: استروئیدها تورم و قرمزی ناشی از آلرژن را کاهش می دهند. این نوع داروها از گرفتگی بینی، عطسه و خارش و آبریزش بینی ناشی از آلرژی های فصلی یا سالانه جلوگیری و آن را درمان می کنند.
- اشکال مختلفی از استروئیدها وجود دارد:
- به صورت قرص یا مایع
- اسپری های بینی
- کرم
- قطره چشم
استروئیدها اثرگذاری خوبی دارند اما باید به طور منظم و اغلب روزانه -حتی زمانی که علائمی ندارید- مصرف شوند. اثر آن ها ممکن است بعد از ۱ تا ۲ هفته استفاده منظم مشخص شود.
- آنتی هیستامین ها: آنتی هیستامین سال هاست که برای درمان علائم آلرژی استفاده می شود. هیستامین، عامل قرمزی، تورم و خارش است و آنتی هیستامین (ضد هیستامین) واکنش آن را مسدود می کند.
- تزریق اپی نفرین: تزریق اپی نفرین مهمترین درمان برای واکنش آلرژیک شدید (آنافیلاکسی) است . استفاده از قلم تزریق اپی نفرین بسیار آسان است. اگر سابقه هرگونه واکنش آلرژیک شدید داشته اید، ممکن است نیاز باشد تا دو عدد از آن ها را همراه خود داشته باشید، به خصوص اگر به غذا یا نیش حشرات شدیداً حساس هستید.
سایر محصولات بدون نسخه که می توانند به علائم کمک کنند عبارتند از:
- محلول آب نمک یا سالین، برای شستشوی سینوس ها و بینی: گرفتگی خفیف را تسکین می دهد، مخاط را شل کرده و از پوسته پوسته شدن جلوگیری می کند.
- اشک مصنوعی: به تسکین خارش، خشکی، آبریزش و قرمزی چشم کمک می کند.
اگرچه شاید نتوان آلرژی را به عنوان یک بیماری شناخت اما در موارد شدید به شدت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می دهد. با شناخت عوامل محرک و پرهیز از قرار گرفتن در معرض آن ها می توان بخش زیادی از علائم را کنترل کرد تا زندگی راحت تری داشت.
