همه چی در مورد پرخوری عصبی | از علت تا راه درمان
تایید شده توسط کارشناس تغذیه زیره مجتبی خادم الحسینی اردکانی
پرخوری عصبی چیست؟
تا به حال شده با خودتان بگویید "فقط یک لقمه می خورم" اما چند دقیقه بعد متوجه شوید مقدار زیادی غذا خورده اید و انگار نتوانسته اید جلوی خودتان را بگیرید؟ یا بعد از یک روز پراسترس، ناراحتی یا عصبانیت اولین پناهتان یخچال باشد؟!
شاید این اتفاق را به حساب ضعف اراده بگذارید اما همیشه اینطور نیست. گاهی این رفتارها می توانند نشانه ای از پرخوری عصبی باشند؛ اختلالی که فراتر از زیاد غذا خوردن است و با احساس از دست دادن کنترل و درگیری های روانی همراه است.
اگر این اتفاق برایتان تکرار می شود، بد نیست با علائم پرخوری بیشتر آشنا شوید تا بتوانید تشخیص دهید آیا این رفتارها به توجه بیشتری نیاز دارند یا خیر. در ادامه با آن ها آشنا می شویم.
دلایل پرخوری عصبی
پرخوری خود به دو نوع تقسیم می شود پرخوری احساسی و عصبی که با هم متفاوت اند. عبارت عصبی در این نوع پرخوری صرفاً به خشم ارتباط ندارد؛ بلکه چیزی که پرخوری احساسی و عصبی را از هم متمایز می کند شدت و تکرار این رفتارها است. در اینجا تفاوت و دلایل پرخوری ها را با هم بررسی می کنیم.
پرخوری احساسی
گاهی ممکن است پرخوری شما فقط به خاطر خستگی، کم خوابی، دهیدراته بودن بدن، استرس یا ناراحتی روحی باشد. در این موارد فرد به خوردن روی می آورد. شدت و تکرار رفتارهای پرخوری در این مورد ثابت نبوده و متغیر است.
همچنین، پرخوری احساسی لزوماً کارکرد فرد را مختل نمی کند. الگوی مصرف در این پرخوری معمولاً به‌صورت خوردن تدریجی و کم حجم تر نسبت به پرخوری عصبی است. (webmd)
اما پرخوری عصبی یک اختلال روان‌پزشکی است که توسط راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) ارزیابی می شود که نیازمند درمان تخصصی است. پرخوری عصبی دوره های مشخص دارد که در آن مصرف مقدار غیرمعمول غذا در بازه ای کوتاه (مثلاً کمتر از ۲ ساعت) صورت می گیرد و در عمل فرد "هیچ کنترلی روی خوردن" خود ندارد.
پرخوری عصبی (Bulimia Nervosa) و اختلال پرخوری (Binge Eating Disorder) دو نوع از پرخوری های عصبی هستند که در برخی از ویژگی ها با هم متفاوت اند.
پژوهش ها نشان می دهند که در هر دو اختلال، احساسات و تغییرات خلقی نقش مهمی دارند و بسیاری از افراد از پرخوری به عنوان راهی برای کنار آمدن با فشارهای روانی و هیجانات ناخوشایند استفاده می کنند.
به گفته mayoclinic دلایل ایجاد پرخوری عصبی هنوز به طور کامل مشخص نیست اما وجود برخی ژن ها، نحوه عملکرد بدن، رژیم های غیر استاندارد طولانی مدت و وجود برخی بیماری های روانی خطر ابتلا به آن را افزایش می دهد.
برخی از رژیم های به شدت محدود که با حذف وعده یا گروه های غذایی همراه هستند مانند رژیم تخم مرغ یا رژیم جنرال موتورز در طولانی مدت به دلیل کاهش دریافت کالری ممکن است فرد را به خوردن بیش از حد وادار کنند.
به طور کلی استعداد ابتلا به پرخوری عصبی در این افراد بیشتر است:
- افراد استرسی و مضطرب
- نارضایتی داشتن از ظاهر بدن
- مبتلایان به اختلالات افسردگی
- مصرف کنندگان مواد مخدر
- افراد با سابقه خانوادگی پرخوری عصبی
- تجربه آسیب های روحی
- زنان، اغلب در اواخر نوجوانی یا اوایل دهه 20 زندگی
- دنبال کنندگان رژیم های کاهش وزن بسیار محدود در طولانی مدت
- افرادی که نسبت به مهارت ها و دستاوردهای خود احساس منفی دارند.
تشخیص پرخوری عصبی از طریق روش های بخصوصی است اما برخی از علائم آن عبارتند از:
- مشکلات دندانی
- گلودرد
- قاعدگی های نامنظم
- ضعف یا خستگی
- سرگیجه یا غش
- احساس سرمای مداوم
- مشکلات خواب
- تورم غدد در گردن و صورت
- سوزش سر دل، یبوست یا اسهال
- افسردگی یا نوسانات خلقی
- ورزش بیش از حد
- اشتغال ذهنی به وزن بدن
- استفاده مکرر از دستشویی بعد از غذا
- خشکی پوست و همچنین ناخن های شکننده
- مخفیانه پرخوری کردن و به دنبال آن استفراغ عمدی
- فقط خوردن غذاهای خاص، جویدن بیش از حد یا اجازه ندادن به لمس غذاها
- خراشیدگی یا پینه بستن بند انگشتان یا پشت دست ها (به دلیل استفراغ)
- تغییر عادات، مانند دوری از جمع دوستان یا فعالیت های معمول
اگرچه به رژیم های لاغری اشاره شد اما همه برنامه های کاهش وزن با این مشکل همراه نیستند؛ برای مثال رژیم شوک سه روزه (برای کوتاه مدت) یا رژیم مدیترانه ای (برای طولانی مدت). نمونه رژیم مدیترانه ای را در مقاله مربوطه مطالعه بفرمایید.
توجه داشته باشید که تشخیص پرخوری عصبی با یک یا دو مورد از علائم بالا میسر نیست و فقط توسط متخصص روان شناسی و بر اساس مصاحبه بالینی صورت می گیرد، نه با روش های خودارزیابی ساده!
عوارض پرخوری عصبی
پرخوری عصبی می تواند با عوارض جدی برای سلامتی همراه شود، به طور مثال:
مشکلات دندانی: استفراغ مکرر باعث می شود اسید معده به مینای دندان آسیب بزند که به پوسیدگی، حساسیت و تغییر رنگ دندان ها منجر می شود. از بین رفتن و عفونت لثه هم شایع است.
مشکلات گوارشی: استفراغ های عمدی می تواند غدد بزاقی را بزرگ کرده، صورت و فک را متورم نشان دهد. گلو، مری، معده و روده ها دچار سوزش و التهاب شده و رفلاکس اسید معده به مری شایع است. مصرف بیش از حد ملین ها هم می تواند به یبوست منجر شود.
کم آبی بدن: از دست دادن مایعات از طریق استفراغ، تعادل الکترولیت هایی مثل کلسیم و پتاسیم را بر هم می زند. افت پتاسیم یا سدیم می تواند مشکلات قلبی یا کلیوی خطرناک ایجاد کند و از طرف دیگر، افت قند خون یا الکترولیت ها ممکن است با تشنج همراه شود.
مشکلات سلامت روان: افراد مبتلا به پرخوری عصبی اغلب با اضطراب، افسردگی، اختلال دوقطبی یا سوءمصرف مواد دست و پنجه نرم می کنند و خطر رفتارهای خودآزارانه در آن ها بیشتر است.
در طولانی مدت این عوارض پدیدار می شوند:
- ضربان قلب نامنظم
- نارسایی قلبی
- زخم مری یا معده
- گاستروپارزی (کندی شدید تخلیه معده)
- نارسایی کلیه
در ادامه با راه های کمک گرفتن برای درمان، بیشتر آشنا می‌شویم.
راه های درمان پرخوری عصبی
درمان پرخوری عصبی نیازمند یک رویکرد چند جانبه است که در آن به پزشک، روانشناس و متخصص تغذیه نیاز است تا با استفاده از مداخلات بالینی مناسب در کوتاه ترین زمان نتیجه درمانی مثبت حاصل شود. اقدامات درمانی اغلب شامل موارد زیر است:
مصرف دارو
داروی ضد افسردگی فلوکستین برای درمان این مشکل توسط سازمان غذا و دارو آمریکا (FDA) تأیید شده است. داروهای ضد افسردگی یا انواع دیگری از داروها معمولاً استفاده می شوند.
روان درمانی
این روش می تواند اشکال مختلفی داشته باشد، از جمله:
- درمان شناختی رفتاری (CBT): تشخیص و تغییر افکار، احساسات و الگوهای رفتاری که فرد را به سمت پرخوری و استفراغ سوق می‌دهند.
- درمان مبتنی بر خانواده (FBT): راهکارهای مقابله خانواده با مشکلات کودکان و نوجوانان مبتلا به پرخوری عصبی.
- روان درمانی بین فردی (IPT): تمرکز بر مشکلات فرد در روابط با سایر افراد.
مشاوره تغذیه
هدف این است که عادات غذایی خوب آموزش داده شوند. در این درمان فرد مبتلا با یک متخصص تغذیه تعامل می کند تا سیگنال های گرسنگی و سیری بدن خود را تشخیص دهد. همچنین، تثبیت وزن از طریق روش های اصولی و نگرش سالم تر نسبت به غذا میسر می شود.
نیاز به بستری شدن در بیمارستان
این اتفاق اغلب نادر است اما در موارد جدی، ممکن است برای مدت کوتاهی نیاز باشد تا برای کنترل مصرف دارو و مشاوره های روان درمانی، فرد در بیمارستان تحت درمان قرار بگیرید.
کلام پایانی
پرخوری عصبی پدیده ای است که ریشه در نیازهای احساسی دارد نه صرفاً گرسنگی جسمی. به همین دلیل، راه حل واقعی آن هم فراتر از رژیم غذایی و کنترل وعده ها است. شناخت الگوهای احساسی که فرد را به سمت غذا خوردن سوق می دهند، گام نخست برای تغییر است. اگر احساس می‌کنید این الگو در زندگی شما تکرار می شود و کنترل آن دشوار است، مراجعه به متخصص تغذیه و روان شناس می تواند کمک بزرگی باشد. گاهی گره این مسئله را تنها با همراهی یک متخصص می توان باز کرد. (webmd)
